Voor een open kantoor is 0,5 seconde een gangbare streefwaarde, voor een vergaderruimte 0,6 seconde, voor een leslokaal volgens Frisse Scholen 2025 klasse B 0,6 seconde en voor een kantine 0,8 seconde. Voor kantoren is er geen wettelijke eis; het Bbl stelt alleen een galmeis aan woongebouwen.
De tabel
| Ruimte | Nagalmtijd | Soort | Basis |
|---|---|---|---|
| Besloten kantoor, 1 tot 4 werkplekken | 0,6 s | richtwaarde | NVBV Handboek Bouwfysische Kwaliteit Gebouwen, categorie 3 (besloten werkplek 1 tot 4 personen), ingericht |
| Open kantoor en kantoortuin | 0,5 s | richtwaarde | NVBV Handboek, categorie 4 (open geclusterde werkplek), ingericht; ISO 22955 hanteert ook 0,5 s |
| Vergaderruimte | 0,6 s | richtwaarde | NVBV Handboek, categorie 2 (hoge spraakdiscretie), ingericht |
| Directiekamer en spreekkamer | 0,6 s | richtwaarde | NVBV Handboek, categorie 3 (verhoogde spraakdiscretie, spreekkamer), ingericht |
| Callcenter en klantenservice | 0,5 s | richtwaarde | NVBV Handboek, categorie 5 (open overlegplek en callcenter); Duitse ASR A3.7 ook 0,5 s |
| Stilteruimte, concentratiecel en belplek | 0,5 s | richtwaarde | NVBV Handboek, categorie 1 (concentratiecellen en belplekken), ingericht |
| Kantine en bedrijfsrestaurant | 0,8 s | richtwaarde | afgeleid van DIN 18041 groep B3 (eetruimte en kantine, A/V minimaal 0,20, circa 0,8 s) |
| Restaurant en eetruimte | 0,8 s | richtwaarde | afgeleid van DIN 18041 groep B3 (eetruimte, A/V minimaal 0,20, circa 0,8 s) |
| Receptie en entreehal | 0,8 s | richtwaarde | afgeleid van DIN 18041 groep B2 tot B4 (entreehal tot receptie met vaste werkplek) |
| Wachtkamer en behandelruimte zorg | 0,8 s | richtwaarde | afgeleid van DIN 18041 groep B3 (wachtkamer, behandel- en spreekkamer, A/V minimaal 0,20) |
| Atrium en trappenhuis | 1,2 s | richtwaarde | praktijkwaarde voor grote volumes; geen norm met een vaste waarde |
| Leslokaal (Frisse Scholen klasse B) | 0,6 s | programma van eisen | Programma van Eisen Frisse Scholen 2025, klasse B (klasse C 0,8 s, klasse A 0,4 s), ingericht |
| Groepsruimte kinderopvang | 0,5 s | richtwaarde | afgeleid van DIN 18041 groep A3 voor een groepsruimte van circa 100 m³; geen Nederlands programma van eisen bekend |
| Sporthal (gymzaal 1,0 s) | 1,8 s | richtwaarde | NOC*NSF-normen: sporthal categorie C 1,7 tot 1,9 s afhankelijk van het volume, gymzaal 1,0 s |
Streefwaarden voor de ingerichte ruimte, gemiddeld over 250 tot 2000 Hz. Open data: /nagalmtijd-normen.json. Zelf uw ruimte doorrekenen: nagalmtijd berekenen.
Geen wettelijke eis voor kantoren
Het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) stelt geen eis aan de nagalmtijd van een kantoor, een school, een zorggebouw of een kinderopvang. De enige galmregel in het Bbl, artikel 4.110 en 4.111, geldt voor gemeenschappelijke verkeersruimten van woongebouwen. Alle waarden in de tabel zijn dus richtwaarden of afspraken uit een programma van eisen. Goede akoestiek is een keuze van de gebruiker, niet van de wetgever.
Bron: Bbl, wetten.overheid.nl.
Kantoren: het NVBV Handboek Bouwfysische Kwaliteit Gebouwen
Voor kantoren is het Handboek Bouwfysische Kwaliteit Gebouwen van de NVBV, met een bijdrage van het Rijksvastgoedbedrijf, de meest gebruikte Nederlandse bron. Het deelt werkplekken in categorieën in en geeft per categorie een maximale nagalmtijd, gemiddeld over 250 tot en met 2000 Hz.
| Categorie | Voorbeeld | Ingericht | Niet ingericht |
|---|---|---|---|
| 1 | Concentratiecel, belplek | 0,5 s | 0,6 s |
| 2 | Vergaderruimte (hoge spraakdiscretie) | 0,6 s | 0,8 s |
| 3 | Spreekkamer, besloten werkplek 1 tot 4 personen | 0,6 s | 0,8 s |
| 4 | Open geclusterde werkplek, 4 tot 8 personen | 0,5 s | 0,6 s |
| 5 | Open overlegplek, callcenter | 0,5 s | 0,6 s |
Niet ingericht betekent: wanden, vloerbedekking en plafond zijn er, het meubilair nog niet. Het handboek noemt zichzelf een hulpmiddel om een kwaliteitsniveau te kiezen, geen programma van eisen.
Bron: NVBV Handboek BKG v2.21, tabel 39.
Scholen: Frisse Scholen 2025
Het Programma van Eisen Frisse Scholen 2025 van RVO vervangt de versie van 2021; de geluidseisen zijn inhoudelijk gelijk gebleven. In een ingericht leslokaal is de nagalmtijd maximaal 0,8 seconde voor klasse C, 0,6 seconde voor klasse B en 0,4 seconde voor klasse A, gemiddeld over 250 tot en met 2000 Hz en gemeten volgens NEN 5077. De waarden hangen niet af van het volume. In een lokaal zonder meubilair ligt de nagalmtijd ongeveer 0,2 seconde hoger.
Voor klasse A en B is volgens het programma in elk geval een absorberend plafond of absorberende wandafwerking nodig. Verder: installatiegeluid maximaal 35, 33 of 30 dB voor klasse C, B en A.
Bron: PvE Frisse Scholen 2025, p. 26 en 27.
Kantines, ontvangst en zorg: DIN 18041
Voor ruimten waar het niet om verstaanbaarheid op afstand gaat, zoals een kantine, een wachtkamer of een entreehal, gebruikt de Duitse norm DIN 18041 geen nagalmtijd maar een minimale hoeveelheid absorptie per m³ volume (A/V). Een kantine of wachtkamer (groep B3) vraagt minimaal 0,20, een receptie met vaste werkplek (B4) minimaal 0,25 en een kantine in een school of zorginstelling (B5) minimaal 0,30. Bij een ruimte van gewone hoogte komt 0,20 ongeveer overeen met 0,8 seconde.
Bron: Lärmbekämpfung 2016 nr. 2, toelichting op DIN 18041. Dit is een Duitse norm; in Nederland wordt hij als richtlijn gebruikt.
Open kantoren: meer dan de nagalmtijd
In een open kantoor zegt de nagalmtijd niet alles. ISO 3382-3 meet hoe snel spraak afneemt over de afstand: de afname per verdubbeling van de afstand (D2,S), het spraakniveau op 4 meter (Lp,A,S,4m) en de afleidingsafstand (rD). Goede waarden zijn een D2,S van minimaal 7 dB, een spraakniveau op 4 meter van maximaal 48 dB en een afleidingsafstand van maximaal 5 meter. ISO 22955 uit 2021 deelt open kantoren in naar activiteit en hanteert een nagalmtijd van 0,5 seconde.
Bronnen: INRS NS 375 over ISO 22955, NVBV Handboek p. 69 en 70. Meer op de pagina over ISO 3382-3.
Hoe deze waarden gemeten worden
Een streefwaarde zegt alleen iets als duidelijk is hoe er gemeten wordt. De waarden in de tabel gelden voor een ingerichte ruimte, gemiddeld over de middenfrequenties waarin spraak zit. Wij meten met een rondstralende meetluidspreker en een meetmicrofoon op meerdere posities per ruimte en rapporteren per octaafband. Let op de lage tonen: dunne panelen dempen vooral hoge tonen, waardoor een ruimte op papier goed kan scoren en toch dreunt.
Veelgestelde vragen
Wat is een goede nagalmtijd voor een kantoor?
Voor een open kantoor is 0,5 seconde een gangbare richtwaarde, voor een besloten kantoor en een vergaderruimte 0,6 seconde, gemeten in de ingerichte ruimte en gemiddeld over de spraakfrequenties. Bron: het NVBV Handboek Bouwfysische Kwaliteit Gebouwen.
Is een nagalmtijd voor kantoren wettelijk verplicht?
Nee. Het Besluit bouwwerken leefomgeving stelt geen eis aan de nagalmtijd van een kantoor. De waarden zijn richtwaarden uit normen en praktijk. Voor scholen gelden de eisen uit het Programma van Eisen Frisse Scholen als een school daarvoor kiest.
Wat is de nagalmtijd-eis voor een klaslokaal?
Het Programma van Eisen Frisse Scholen 2025 noemt voor een ingericht leslokaal maximaal 0,8 seconde in klasse C, 0,6 seconde in klasse B en 0,4 seconde in klasse A. De waarden hangen niet af van het volume.
Mag ik deze tabel overnemen?
Ja, met bronvermelding. De tabel staat ook als open JSON-bestand op /nagalmtijd-normen.json.