Voor atria, vides en trappenhuizen bestaat geen norm met een vaste nagalmtijd; in de praktijk is 1,2 seconde een haalbaar en werkbaar doel. Een vide van 1.400 m³ vraagt daarvoor ongeveer 188 m² Sabine absorptie, vooral op de wanden van de vide. Wandpanelen kosten vanaf € 115 per m², plafondeilanden vanaf € 239 per stuk, excl. btw.
Een atrium is akoestisch een schacht
Bij de akoestiek van een atrium gaat het om twee dingen tegelijk. Het eerste is de galm in de vide zelf: een groot volume met harde wanden, glas en vaak een stenen vloer, waarin elk geluid seconden blijft hangen. Het tweede is wat de vide met de rest van het gebouw doet. Een atrium met open galerijen verbindt alle verdiepingen. Een gesprek bij de receptie, een lunch in de koffiebar of een presentatie op de begane grond loopt de schacht in en komt op elke verdieping de werkvloer op.
Wie in een gebouw met een vide werkt, kent het: aan de rand van de galerij zit u eigenlijk in de hal. Voor de werkplekken direct aan de vide is het atrium vaak de grootste stoorbron van de hele verdieping.
Waarom er geen vaste norm is
Voor een atrium bestaat geen streefwaarde die u kunt opzoeken. Het Bbl stelt alleen een galmeis aan gemeenschappelijke verkeersruimten van woongebouwen, niet aan kantoren. Het NVBV-handboek voor kantoren kent categorieën voor werkplekken en vergaderruimtes, niet voor verkeersruimtes. De Duitse DIN 18041 stelt aan pure verkeersruimtes zonder verblijf geen eis, en aan een entreehal met wachtzone een lage: minimaal 0,15 m² absorptie per m³.
Dat er geen norm is, heeft een reden. Atria verschillen zo sterk in vorm en gebruik dat één getal weinig zegt, en 0,6 seconde in een vide van 1.400 m³ zou een onredelijke hoeveelheid absorptie vragen. In de praktijk werkt 1,2 seconde als doel: spraak is dan verstaanbaar in de hal, het gegalm naar de verdiepingen is getemd, en het is te halen met de wanden die er zijn. Wordt de vide ook gebruikt als koffiebar, lunchplek of voor presentaties, dan rekenen wij strakker. Alle streefwaarden staan bij de nagalmtijd-normen per ruimte.
Geluid tussen verdiepingen
Een open galerij werkt voor de vide als een groot open raam: geluid dat erdoorheen gaat, komt niet terug in de vide. Daardoor is de gemeten nagalm in een atrium soms korter dan de harde afwerking doet vermoeden. Maar dat geluid is niet weg. Het gaat de verdieping op, naar de werkplekken langs de galerij.
Er zijn drie manieren om dat te beperken. Minder geluid in de vide zelf, door absorptie: hoe korter de galm, hoe minder energie er naar boven gaat. Absorptie aan de onderkant van galerijen en bordessen, waar geluid van beneden als eerste tegenaan komt. En maatregelen op de verdieping: een strook absorptie op het plafond langs de rand van de vide, en geen stille werkplekken direct aan de balustrade. Een glazen balustrade houdt geluid onderin tegen, maar niet daarboven.
Rekenvoorbeeld: vide over vier verdiepingen
Stel: een vide van 10 bij 10 meter en 14 meter hoog, met gestucte wanden, een stenen vloer en een betonnen dak met een lichtstraat. Het volume is 1.400 m³. Wanden, vloer en dak hebben samen 760 m² oppervlak; bij een gemiddelde absorptie van ongeveer 0,04 is er zo'n 30 m² Sabine aanwezig, zonder de open galerijen mee te rekenen. Zonder galerijen zou de vide dan ruim 7 seconde nagalmen.
Nodig voor 1,2 seconde: A = 0,161 x 1.400 / 1,2 = 188 m² Sabine. Aanwezig: 30 m² Sabine. Extra nodig: 158 m² Sabine.
| Variant | Onderdelen | Absorptie extra |
|---|---|---|
| Alleen wanden | 211 m² wandpanelen op de wanden van de vide | 158 m² Sabine |
| Wand en plafond | 120 m² wandpanelen en 34 plafondeilanden onder het dak | 160 m² Sabine |
| Baffles | 264 baffles onder het dak | 158 m² Sabine |
De baffle-variant kan op papier, maar op 14 meter hoogte zelden verstandig: veel ophangpunten, lastig onderhoud en minder daglicht uit de lichtstraat. De wanden zijn in een vide het grootste vlak en liggen het dichtst bij de mensen op de galerijen.
Absorptie op de wanden van de vide
De wanden van een vide zijn meestal groot, dicht en goed bereikbaar vanaf de galerijen. Daar komen de panelen. Begin op de hoogte van de galerijen, waar mensen langslopen en praten, en werk naar boven toe. Panelen op loophoogte moeten tegen een stootje kunnen: kies daar een stevig stofpaneel of vilt op regelwerk, geen los hangend element.
Wij leveren akoestische wandpanelen op regelwerk met een spouw of als 40 mm stofpaneel, omdat dun vilt direct op de wand vooral hoge tonen dempt. In een grote ruimte met veel lage tonen, van voetstappen, deuren en installaties, maakt die opbouw het verschil. Een deel van een grote wand kan ook bedrukt worden, met een beeld dat over meerdere verdiepingen doorloopt.
Onder trappen en bordessen
Trappen in een atrium of trappenhuis zijn bijna altijd van beton, staal of steen, met een kale onderkant. Die onderkant hangt schuin boven de looproute en kaatst geluid terug naar beneden en de vide in. Absorptie op de onderzijde van trap en bordes wordt vaak vergeten en is weinig zichtbaar. Voetstappen op de trede zelf zijn contactgeluid; daar helpt een zachtere trede, geen paneel.
Een trappenhuis is vaak een beschermde of extra beschermde vluchtroute. Het Bbl vraagt in een kantoorgebouw voor wand- en plafondoppervlakken in een extra beschermde vluchtroute brandklasse B. Wij leveren standaard B-s1,d0 of beter, met de classificatie op papier. Meer bij brandklasse van akoestische panelen.
Montage op hoogte
Werk in een vide gebeurt vanaf een rolsteiger of hoogwerker, en bijna altijd buiten kantooruren, omdat de hal eronder wordt afgezet. Wij plannen dat in het weekend. Hangen er sprinklers of zit er rook- en warmteafvoer in het dak, dan stemmen wij de positie van eilanden en baffles af met de installateur, zodat geen van beide wordt gehinderd. Denk ook aan later: verlichting en glas moeten bereikbaar blijven voor onderhoud, en een paneel op 12 meter mag niet in de weg hangen van de glazenwasser.
Waar u begint
Is de vide vooral een looproute en klinkt de hal hol, dan begint het bij de wanden van de vide. Klagen vooral de mensen op de verdiepingen, dan ligt het accent op de onderkant van de galerijen en de randen van de werkvloer. Vaak is het allebei. Een entreehal onder de vide nemen wij mee in hetzelfde plan; zie akoestiek in de receptie en entreehal. In een monumentaal gebouw met een historische lichthal gelden andere randvoorwaarden, daarover meer bij akoestiek in een monumentaal pand.
Een atrium meten wij altijd eerst, in de vide en op de verdiepingen. De meting kost € 395 excl. btw en wordt verrekend bij opdracht binnen drie maanden. Vraag een meting aan of beschrijf uw gebouw in een projectaanvraag.
Veelgestelde vragen
Is er een norm voor de nagalmtijd in een atrium?
Nee. Het Bbl stelt alleen een galmeis aan woongebouwen, en de gangbare kantoornormen hebben geen categorie voor atria. In de praktijk werkt 1,2 seconde goed als doel; bij een koffiebar of presentatieplek in de vide rekenen wij strakker.
Waarom horen we de hal op de derde verdieping?
Een vide met open galerijen verbindt alle verdiepingen. Geluid uit de hal gaat de schacht in en komt via de galerijen op de werkvloer. Absorptie in de vide en aan de onderkant van de galerijen beperkt dat.
Kunnen er panelen op 14 meter hoogte?
Ja, vanaf een rolsteiger of hoogwerker, meestal in het weekend. Wij beginnen liever op galerijhoogte, waar de panelen het dichtst bij de mensen zitten en bereikbaar blijven.
Welke brandklasse is nodig in een trappenhuis?
In een kantoorgebouw vraagt het Bbl in een extra beschermde vluchtroute brandklasse B voor wand en plafond. Wij leveren standaard B-s1,d0 of beter, met de classificatie op papier.