Akoestiek in de kantine en het bedrijfsrestaurant

Een kantine van 120 m² met een betonplafond en een harde vloer galmt in ons rekenvoorbeeld 1,7 seconde. De streefwaarde is 0,8 seconde, afgeleid van de Duitse DIN 18041. Met 41 baffles en 22 m² wandpanelen komt de ruimte op 0,79 seconde, vanaf € 7.700 excl. btw, geplaatst.

Waarom een kantine zo hard klinkt

De akoestiek van een kantine heeft alles tegen. Tussen twaalf en half twee zitten er veertig of meer mensen tegelijk te praten. De vloer is hard omdat hij schoon moet blijven, de tafels zijn hard, stoelen schuiven, bestek tikt op borden en vaak is een hele gevel van glas. Een kantine van 12 bij 10 meter, 3,2 meter hoog, met een betonplafond en een pvc-vloer komt op een nagalmtijd van 1,7 seconde.

Medewerkers merken het zo: de pauze is niet ontspannend, aan tafel moet u bijna roepen, en wie slecht hoort of een gehoorapparaat draagt, eet liever aan het bureau. Een bedrijfsrestaurant dat ook als overlegplek of voor een bijeenkomst bedoeld is, wordt daar zelden voor gebruikt als het galmt.

Een kantine heeft bovendien een eigen ritme. Een uur per dag is het er vol en luid, de rest van de dag is het een grote lege ruimte waar af en toe iemand koffie haalt of aan een tafel werkt. De akoestiek moet vooral dat volle uur aankunnen. Een meting in een lege kantine laat de nagalmtijd zien; hoe het tijdens de lunch klinkt, volgt daaruit, want met veertig pratende mensen erbij telt elke tiende seconde galm mee.

Het Lombard-effect: harder praten tegen het lawaai in

Waarom een kantine zo snel luid wordt, heeft een naam: het Lombard-effect. Hoe hoger het achtergrondgeluid, hoe harder mensen gaan praten. Dat gebeurt onbewust. In een galmende kantine telt elk gesprek op in de nagalm, het achtergrondgeluid stijgt, iedereen praat iets harder, en dat telt weer op. Na een kwartier zit de hele zaal op een stemvolume dat niemand bewust gekozen heeft.

Het werkt ook andersom, zo beschrijft de Duitse DGUV: wie de ruimteakoestiek verbetert, verlaagt het achtergrondgeluid, en dan gaan mensen vanzelf zachter praten. Daarom maakt absorptie in een kantine vaak meer verschil dan de nagalmtijd alleen doet vermoeden. U haalt niet alleen de galm weg, u haalt de reden weg om te gaan roepen.

Welke streefwaarde past bij een kantine

Een Nederlandse norm voor kantines bestaat niet. De Duitse DIN 18041 deelt ruimtes voor langer verblijf, waaronder eetruimtes en kantines, in groep B3 in. Die groep vraagt minimaal 0,20 m² absorptie per m³ volume, wat in een gewone ruimte neerkomt op ongeveer 0,8 seconde. Daarop is onze streefwaarde van 0,8 seconde gebaseerd.

Dezelfde norm maakt twee uitzonderingen die ertoe doen. De uitgifte van een kantine valt in groep B4, met minimaal 0,25 m² per m³, omdat daar personeel de hele dag werkt. En kantines in scholen, kinderopvang en zorg vallen in groep B5, met minimaal 0,30. Voor een bedrijfsrestaurant dat ook als vergaderplek of werkcafé dient, rekenen wij daarom liever strakker. De waarden per ruimte staan bij de nagalmtijd-normen per ruimte.

Baffles en eilanden boven de tafels

In een kantine komt de absorptie op het plafond, boven de plekken waar mensen zitten. De wanden zitten vaak vol ramen, deuren en de uitgifte, en de vloer moet hard blijven. Op het plafond zijn twee vormen gangbaar. Akoestische baffles hangen verticaal in rijen; ze laten licht en lucht door en passen tussen leidingen en verlichting. Plafondeilanden hangen horizontaal en absorberen per stuk meer, maar bedekken ook meer plafond.

De ophanghoogte doet ertoe. Baffles van 40 mm in rijen op 600 mm hart op hart halen volgens productgegevens een alpha-w van 0,50 per m² plafond bij 200 tot 300 mm ophanging, en 0,65 bij 600 mm. Ligt er betonkernactivering in het plafond, dan zijn baffles bovendien de zuinigste keuze: in onderzoek van de Technische Universiteit van Denemarken kostten baffles 8 tot 14 procent koelvermogen, eilanden bij 60 procent bedekking 23 procent. Zie akoestiek bij betonkernactivering.

Rekenvoorbeeld kantine van 120 m²

Stel: een kantine van 12 bij 10 meter, 3,2 meter hoog, met een pvc-vloer, een onbehandeld betonplafond en gestucte wanden, veertig zitplaatsen. Volume 384 m³, aanwezige absorptie 37,0 m² Sabine, nagalmtijd 1,7 seconde. Voor 0,8 seconde is 77,3 m² Sabine nodig: 40,2 m² extra.

De 41 baffles hangen in rijen boven de tafelgroepen, haaks op de lange gevel zodat het daglicht ertussendoor valt. De 22 m² wandpanelen komen op de wand tegenover de ramen, boven stoelhoogte zodat stoelleuningen er niet tegenaan stoten.

Uitgifte, vaatwas en keukengeluid

Het geluid van een kantine komt niet alleen van de tafels. Een open keuken of uitgifte voegt het afruimen, de vaatwas, karren met borden en de afzuigkap toe, en dat geluid stopt niet na de lunch. Voor medewerkers achter de uitgifte is het een werkplek; voor wie aan het eerste tafeltje zit, is het het lawaaiigste plekje van de zaal.

Drie dingen helpen. Absorptie direct boven de uitgifte, in een afwasbare uitvoering, omdat daar damp en vet in de lucht komen. Een rolluik of glazen schot tussen keuken en zaal dat dicht kan als de keuken aan het werk is. En een route voor de afruimkarren die niet langs de tafels loopt. Viltjes onder de stoelpoten kosten bijna niets en halen een flink deel van het schuifgeluid weg. Het geluid van afzuiging en koeling is installatiegeluid; daarover meer bij installatiegeluid op kantoor.

Brandveiligheid boven de tafels

Een kantine is vaak de grootste ruimte van het gebouw en soms ook verzamelplek bij een ontruiming. Wat aan het plafond hangt, moet daarom aan de brandeisen voldoen. Wij leveren wand- en plafondmateriaal standaard in Euroclass B-s1,d0 of beter volgens NEN-EN 13501-1, met de classificatie op papier. Het Bbl kijkt bij ruimtes voor meer dan 50 personen strenger naar aankleding die boven de hoofden hangt, en direct boven warmteafgevende apparatuur kan een onbrandbare klasse nodig zijn. Lees bij brandklasse van akoestische panelen welke klasse waar nodig is. Hangen er sprinklers, dan stemmen wij de ligging van baffles en eilanden af met de sprinklerinstallateur.

Planning rond de lunch

Een kantine kan zelden een week dicht. Wij monteren daarom buiten de openingstijden: na de lunch, 's avonds of in het weekend. Baffles en wandpanelen hebben meestal een levertijd van drie tot vijf weken na betaling. Baffles kosten vanaf € 125 per stuk, eilanden vanaf € 239 per stuk en wandpanelen vanaf € 115 per m², geplaatst en excl. btw.

Voor een kantine adviseren wij altijd een meting, omdat de verdeling over het plafond net zo veel uitmaakt als de hoeveelheid. Die kost € 395 en wordt verrekend bij opdracht. Over vergelijkbare ruimtes in restaurants leest u bij akoestiek in de horeca; uw eigen kantine laat u doorrekenen via een akoestische meting.