Frisse Scholen en akoestiek

Wat het PvE Frisse Scholen is

Het Programma van Eisen Frisse Scholen wordt uitgegeven door RVO en beschrijft het binnenklimaat van schoolgebouwen in drie klassen: C (voldoende), B (goed) en A (uitmuntend). De versie van 2025 vervangt die van 2021. Volgens het PvE 2025 zelf zijn de eisen voor temperatuur en geluid inhoudelijk niet gewijzigd; wat hieronder staat, gold dus ook al onder de vorige versie.

Het PvE is geen wet. Het Besluit bouwwerken leefomgeving stelt aan onderwijsgebouwen geen eis aan de nagalmtijd. De eisen worden bindend zodra een schoolbestuur, gemeente of opdrachtgever ze in een contract, aanbesteding of subsidieafspraak opneemt, met de gekozen klasse erbij. Wie een renovatie of nieuwbouw aanbesteedt, doet er goed aan die klasse per ruimte vast te leggen; zie akoestiek in een aanbesteding.

Nagalmtijd per klasse

Voor een leslokaal geeft het PvE een maximale gemiddelde nagalmtijd per klasse:

Het PvE schrijft erbij dat een geluidabsorberend plafond en/of absorberende wandafwerking in elk geval bij klasse A en B noodzakelijk is. De waarden hangen niet af van het volume. Het PvE gaat uit van een standaard groepsruimte van circa 50 m² vloer en circa 150 m³.

Dat is een bewuste keuze en wijkt af van de Duitse DIN 18041, die voor lesruimten (groep A3) een streefwaarde uitrekent uit het volume. Volgens een uitwerking van ifb Sorge (2016) komt een lokaal van 210 m³ daar uit op 0,57 seconde. Voor een groot praktijklokaal of een open leerplein is het dus zinvol om in het eigen programma van eisen te bepalen welke maat geldt.

Gemeten volgens NEN 5077, in de ingerichte ruimte

Het PvE vraagt om de gemiddelde T30 over de octaafbanden 250 tot en met 2000 Hz, bepaald volgens NEN 5077. Gemeten wordt in een volledig ingerichte ruimte zonder personen. In een oningerichte ruimte ligt de nagalmtijd volgens het PvE circa 0,2 seconde hoger.

Dat verschil zorgt in de praktijk voor discussie bij oplevering. Een leeg lokaal dat op 0,8 seconde wordt gemeten, kan na inrichting gewoon klasse B halen. Andersom kan een aannemer met een meting in een ingericht proeflokaal te optimistisch zijn als de andere lokalen anders worden ingericht. Spreek daarom vooraf af wanneer en in welke staat gemeten wordt. Wat T30 precies is, leest u bij nagalmtijd.

Let bij klasse B ook op de extra voorwaarde voor 125 Hz. Die lage band mag maximaal 30% van het gemiddelde afwijken. Dun vilt direct op de wand absorbeert volgens fabrikantgegevens bij 125 Hz vrijwel niets. Een lokaal dat alleen met dunne wandpanelen is behandeld, kan daardoor op het gemiddelde 0,6 seconde halen en toch op de lage tonen afvallen. Een plafond met een plenum erachter, of panelen met een spouw, dempen de lage tonen beter. Laat daarom altijd per octaafband rapporteren, niet alleen het gemiddelde. Een opleveringsrapport met één getal zegt niet of klasse B echt gehaald is.

Installatiegeluid: 35, 33 of 30 dB

Het PvE begrenst ook het geluid van installaties in het leslokaal: maximaal 35 dB voor klasse C, 33 dB voor klasse B en 30 dB voor klasse A. Het Bbl stelt voor onderwijsfuncties een eis van maximaal 35 dB binnen de eigen gebruiksfunctie (artikel 4.108 lid 2). Klasse C valt dus samen met het wettelijke minimum.

Hier zit een spanning met de luchtkwaliteit. Voor CO2 vraagt hetzelfde PvE maximaal 1.200 ppm (C), 950 ppm (B) of 800 ppm (A). Meer verse lucht betekent meestal een grotere ventilator of hogere luchtsnelheid, en dus meer kans op hoorbaar installatiegeluid. Absorptie in het lokaal verlaagt galm, maar haalt een brommende ventilatie-unit niet weg. Meer daarover bij installatiegeluid.

Laat installatiegeluid daarom apart meten, met de ventilatie in de stand die bij een volle klas hoort, en niet alleen in de nachtstand.

Luchtgeluidisolatie tussen lokalen

Voor geluid dat van het ene lokaal naar het andere gaat, noemt het PvE een luchtgeluidisolatie DnT;A van minimaal 39 dB voor klasse C en B, en 43 dB voor klasse A. Het Bbl stelt geen eis aan geluidisolatie tussen ruimten binnen dezelfde onderwijsfunctie. Wie isolatie tussen lokalen wil, moet het dus via het PvE regelen.

Akoestische panelen helpen hier niet. Ze maken een lokaal minder galmend, maar houden geen geluid tegen naar het lokaal ernaast. Isolatie gaat over wanden, deuren, kieren en het plafondplenum boven de wand. Het verschil staat uitgelegd op geluidsabsorptie of geluidsisolatie.

Waarvoor het PvE niet bedoeld is

Het PvE zegt zelf dat het niet zonder meer bedoeld is voor gymzalen, speellokalen, aula's, kantoren, spreekkamers en werkplekken op de gang. Voor die ruimten is iets anders nodig. Voor gymzalen hanteren de NOC*NSF-normen een nagalmtijd van maximaal 1,0 seconde voor een gymnastieklokaal tot 1.700 m³; zie akoestiek in de sporthal.

Voor een aula, een speellokaal of de werkplekken van leraren is er geen landelijk programma van eisen met nagalmwaarden. Kies dan zelf een richtwaarde, bijvoorbeeld uit het Handboek Bouwfysische Kwaliteit Gebouwen voor de kantoorplekken, en leg die vast. Hoe u dat doet, staat bij een akoestisch programma van eisen.

Rekenvoorbeeld: een lokaal van 55 m² naar klasse B

Een gangbaar lokaal van 8 x 6,9 m met een hoogte van 3 m, een pvc-vloer, een gestuct plafond en gestucte wanden zit op ongeveer 1,0 seconde. Dat is te lang voor klasse C, en ver van klasse B. Met 16 m² akoestische plafondpanelen en 8 m² wandpanelen op de achterwand komt het lokaal op 0,59 seconde.

Voor klasse A, 0,4 seconde, is in hetzelfde lokaal ongeveer 67 m² Sabine nodig. Dat is ruim twee keer zoveel extra absorptie als voor klasse B. Dan wordt een volledig akoestisch plafond met aanvullende wandabsorptie de logische route.

Uitvoering in een schoolgebouw

Het werk past in een vakantie of na lestijd. Panelen en eilanden hebben meestal een levertijd van 3 tot 5 weken na betaling; wie in de zomervakantie wil monteren, legt de opdracht dus voor mei vast. Brandveiligheid telt mee: wij leveren wand- en plafondmateriaal in Euroclass B-s1,d0 of beter, wat voldoet aan de Bbl-eisen voor binnenoppervlakken in onderwijsgebouwen.

Begin met een meting. Een akoestische meting van € 395 laat per lokaal zien hoe ver het van de gekozen klasse af zit en wat nodig is. Voor een hele school met tientallen gelijke lokalen volstaat vaak een meting in een paar representatieve lokalen. Meer over scholen in het algemeen staat bij akoestiek in de school.