Installatiegeluid op kantoor

Welke installaties geluid maken

Installatiegeluid is het constante geluid van alles wat het gebouw draaiende houdt. In kantoren zijn dat vooral:

• ventilatie, met geluid van de ventilator zelf en van lucht die te snel door kanalen en roosters stroomt;
• airco en splitunits, met een binnendeel aan wand of plafond;
• fancoilunits, in het plafond of in de borstwering, die op toerental gaan zodra er koeling of warmte wordt gevraagd;
• verlichting, waarbij oudere voorschakelapparaten en sommige drivers kunnen zoemen;
• apparatuur zoals een serverkast, printers of een koelkast in de pantry.

Het verraderlijke van installatiegeluid is dat het niet opvalt bij binnenkomst. Pas na een uur vergaderen of aan het eind van de dag merken mensen dat ze moe zijn of harder zijn gaan praten. Een fancoil die aanslaat, valt juist wel op, omdat het geluid plots verandert.

Hoeveel installatiegeluid acceptabel is

Voor de eigen ruimtes van een kantoor stelt het Besluit bouwwerken leefomgeving geen eis aan installatiegeluid. Voor onderwijs en kinderopvang wel, en voor geluid naar de buren ook. De richtwaarden voor kantoren komen uit het Handboek Bouwfysische Kwaliteit Gebouwen.

De praktijkrichtlijn NPR 3438 kijkt naar het totale geluidniveau op de werkplek en noemt 35 dB(A) voor werk met veel concentratie. Een installatie die op zichzelf al rond die waarde zit, laat voor de rest van het kantoor weinig ruimte over. Meer over de getallen bij geluidsniveau op kantoor in decibel.

Zelf herkennen waar het geluid vandaan komt

Loop met de installatie aan langzaam door de ruimte. Wordt het geluid duidelijk sterker onder één rooster of naast één unit, dan overheerst het directe geluid van die bron. Is het overal ongeveer even hard, dan speelt de galm van de ruimte mee en verspreidt het geluid zich via plafond en wanden. Die twee situaties vragen een andere aanpak.

Let ook op het karakter. Een gelijkmatige ruis, zoals lucht uit een rooster, stoort het minst. Een toon of fluit, een lage brom of een geluid dat steeds aan- en afslaat, stoort veel meer, ook bij hetzelfde aantal decibel. En hoort u in de vergaderruimte het gesprek uit de kamer ernaast via het rooster, dan is het geen installatiegeluid maar een lek in de privacy; zie privacy van gesprekken op kantoor.

Wat absorptie wel doet

In een galmende ruimte bestaat het geluid dat u hoort uit twee delen: het directe geluid van de bron en het nagalmende geluid dat via alle vlakken terugkomt. Absorptie verlaagt het tweede deel. Elke verdubbeling van de totale absorptie verlaagt het nagalmende niveau met ongeveer 3 dB.

Rekenvoorbeeld: in een vergaderruimte van 76 m³ met een betonplafond is er 9,1 m² absorptie. Met 15 m² panelen wordt dat 20,3 m², ruim het dubbele. Het nagalmende deel van het installatiegeluid daalt daardoor met ongeveer 10 x log(20,3 / 9,1) = 3,5 dB, en de nagalm zakt van 1,3 naar 0,58 seconde.

Daarnaast klinkt de ruis minder hol en minder aanwezig, en praten mensen door het Lombard-effect zachter. In een ruimte die ook om andere redenen galmt, is absorptie dus zinvol. Maar 3,5 dB is geen wonder: een fancoil die 10 dB te luid is, blijft na de panelen nog steeds te luid.

Wat absorptie niet doet

Absorptie verandert niets aan het directe geluid. Wie vlak onder een blazend rooster zit, hoort na het ophangen van panelen nagenoeg hetzelfde. Ook een toon of fluit verdwijnt niet; die wordt hooguit iets minder hol.

Lage brom is het lastigst. Dun materiaal absorbeert bij lage tonen vrijwel niets: 9 mm vilt direct op de wand haalt bij 125 Hz een absorptiecoëfficiënt van 0,00 en bij 250 Hz 0,04, tegen 0,68 bij 2000 Hz. Een brommende luchtbehandelingskast of een trillende unit pakt u daarom aan bij de bron. Geluid dat via de constructie wordt doorgegeven, bijvoorbeeld van een unit die zonder trillingsdemping aan het beton hangt, gaat door elk paneel heen.

Wanneer de installateur nodig is

Schakel de installateur in bij een van deze situaties:

• het geluid is het sterkst onder één rooster of naast één unit;
• u hoort een toon, fluit of lage brom;
• het geluid wisselt met de regeling, zoals een fancoil die op toerental komt;
• na een verbouwing met nieuwe tussenwanden zitten roosters op een andere plek of blazen ze harder;
• het gemeten installatiegeluid ligt boven de richtwaarde, ook nadat de galm is aangepakt.

Een installateur kan onder meer kijken naar het toerental van de ventilator, roosters met een lagere luchtsnelheid, geluiddempers in de kanalen, trillingsdempers onder units en onderhoud, zoals vervuilde filters. Dat werk valt buiten onze levering. Wij leggen in het meetrapport vast hoe hoog het achtergrondgeluid is, zodat u de installateur een concreet getal kunt meegeven.

Installaties en akoestiek samen ontwerpen

Plafondeilanden en baffles hangen in dezelfde zone als roosters, sprinklers en verlichting. Een eiland vlak onder een toevoerrooster buigt de luchtstroom af; een eiland onder een sprinkler kan de werking ervan beïnvloeden. Hangen er eilanden of baffles onder sprinklers, dan stemmen wij het ontwerp af met de sprinklerinstallateur. Meer bij plafondeilanden en installaties.

Bij betonkernactivering kost elke vierkante meter plafondabsorptie wat koelvermogen. In onderzoek van de DTU (2017) daalde het koelvermogen met 23 procent bij 60 procent bedekking met eilanden, en met 8 tot 14 procent bij baffles. Zie akoestiek bij betonkernactivering. Ook belcellen hebben een ventilator, met eigen geluid; daarover gaat ventilatie in een belcel.

Wat de meting laat zien

Bij een akoestische meting meten wij het achtergrondgeluid met de installaties in bedrijf en de nagalmtijd per ruimte. Daarmee ziet u in één rapport welk deel van de klacht een akoestisch probleem is en welk deel bij de installatie hoort. Dat voorkomt dat u panelen koopt voor een probleem dat bij de ventilator zit, of andersom. De meting kost € 395 excl. btw en wordt verrekend bij opdracht binnen drie maanden.

Gaat het vooral om verstaanbaarheid in vergaderruimtes, lees dan ook spraakverstaanbaarheid in een ruimte. Is de galm het hoofdprobleem, dan kunt u direct een project aanvragen.