De nagalmnormen van NOC*NSF vragen maximaal 1,0 seconde in een gymzaal tot 1.700 m³ en 1,7 tot 1,9 seconde in een sporthal van categorie C. Een gymzaal die 2,6 seconden galmt, heeft daarvoor ongeveer 170 m² absorberend plafond nodig, balwerend uitgevoerd. Plafondpanelen kosten vanaf € 125 per m².
Waarom de gymzaal galmt
Een gymzaal is gebouwd op stevigheid: een harde sportvloer, betonnen of gemetselde wanden, glas hoog in de gevel en vaak een staalplaatdak. Alles moet tegen een bal kunnen. Het gevolg is een ruimte van 1.000 tot 1.700 m³ waarin elk geluid lang blijft hangen. Een fluitsignaal, stuiterende ballen, twintig kinderen die tegelijk roepen.
De docent staat midden in dat geluid en moet er de hele dag bovenuit. Hoe hoger het achtergrondgeluid, hoe harder iedereen gaat praten: het Lombard-effect. In een galmende zaal betekent dat een docent die zijn stem de hele dag forceert, en kinderen achterin die de uitleg missen. Slechte akoestiek in de gymzaal is daarmee ook een zaak voor de werkgever, die hinderlijk geluid hoort mee te nemen in de risico-inventarisatie en -evaluatie.
De nagalmnormen van NOC*NSF
Voor sportzalen zijn de nagalmnormen van NOC*NSF de gangbare maatlat in Nederland. Ze delen zalen in naar categorie en volume en geven per categorie een maximale nagalmtijd. Grotere zalen mogen langer galmen. Het Bbl stelt aan sportgebouwen geen nagalmeis.
| Categorie | Zaal | Maximale nagalmtijd |
|---|---|---|
| A.1 | Gymnastieklokaal, tot 1.700 m³ | 1,0 s |
| A.2 | Sportzaal | 1,1 s |
| A.3, B.1, B.2 | Tussenliggende zaalgroottes | 1,2 s, 1,3 s, 1,4 s |
| B.3 | Twee derde sporthal | 1,5 s |
| C.1 | Sporthal, 6.301 tot 7.400 m³ | 1,7 s |
| C.2, C.3 | Sporthal, groter volume | 1,8 s, 1,9 s |
| D.1, D.2 | Grootste zalen | 2,0 s, 2,3 s |
De normen kijken naar een breed frequentiegebied, van 125 tot 4.000 Hz. Dat is breder dan bij kantoren en scholen, en dat heeft gevolgen: ook de lage tonen van stuiterende ballen en dreunende voeten tellen mee. Daarnaast geldt een maximaal achtergrondgeluid van 40 dB(A) in de les- of wedstrijdruimte. Meer over streefwaarden per ruimte op nagalmtijd normen.
Rekenvoorbeeld: gymzaal van 22 bij 12 meter
Een gymnastieklokaal bij een basisschool: 22 bij 12 meter, 5,5 meter hoog. Dat is 1.452 m³, dus categorie A.1 met een maximum van 1,0 seconde. Stel dat de meting 2,6 seconde geeft.
Absorptie nu: 0,161 x 1.452 / 2,6 = 90 m² Sabine. Nodig voor 1,0 seconde: 0,161 x 1.452 / 1,0 = 234 m² Sabine. Erbij: 144 m² Sabine.
Met balwerende plafondpanelen die 0,85 m² Sabine per m² halen, is ongeveer 170 m² nodig: bijna twee derde van het plafond van 264 m². Dat laat ruimte voor verlichting, ophangpunten van toestellen en de bevestiging van ringen en touwen. Alleen met wandpanelen zou het neerkomen op bijna 200 m² wand, en die is in een gymzaal grotendeels bezet door wandrekken, deuren en ramen. Het plafond is in een gymzaal dus vrijwel altijd de eerste keus. Zie akoestische plafondpanelen.
Balwerend: het paneel moet een bal kunnen hebben
Een gewoon akoestisch paneel overleeft geen volleybal. In een sportzaal moet wand- en plafondabsorptie balwerend zijn: het materiaal zit achter een rooster of in een stevig frame, en de bevestiging is zo gemaakt dat een paneel bij een harde inslag niet loskomt of uit de ophanging valt. Op de wand geldt dat tot de volle hoogte waar een bal kan komen, en dat is in een gymzaal vrijwel overal.
Onder ongeveer 2 meter kiezen we bovendien voor een stootvast oppervlak, omdat daar ook kinderen, banken en materiaal tegenaan komen. Vraag bij elk aanbod naar de bevestiging, niet alleen naar de absorptie: een paneel dat na een seizoen scheef hangt, is geen besparing. Meer over wandabsorptie op akoestische wandpanelen.
Lage tonen bepalen de materiaalkeuze
Omdat de normen voor sportzalen vanaf 125 Hz meetellen, valt dun materiaal af. Dun vilt absorbeert vooral hoge tonen; 9 mm PET-vilt direct op de wand doet bij 125 Hz volgens de fabrieksgegevens vrijwel niets. Een plafondplaat met een luchtlaag erachter werkt veel beter in het lage gebied, en die luchtlaag is onder een staalplaatdak vaak goed te maken. Hoe dikte en opbouwhoogte de absorptie bepalen, leest u op absorptieklasse alpha w.
Let ook op het achtergrondgeluid. Een rustige zaal maakt de ventilatie en de verwarming hoorbaar. De grens van 40 dB(A) is in oudere zalen met luchtverwarming niet vanzelfsprekend. Bij de meting nemen we dat mee, zodat u weet of er naast absorptie ook iets aan de installatie moet gebeuren; zie installatiegeluid.
Gymzaal bij een school, sporthal van de gemeente
Wie beslist en betaalt, verschilt per gebouw. Een gymzaal bij een school valt onder het schoolbestuur of onder de gemeente als eigenaar van het gebouw. Een sporthal is meestal van de gemeente of van een sportbedrijf dat de accommodatie exploiteert. Het PvE Frisse Scholen geldt niet zonder meer voor gymzalen; daar zijn de NOC*NSF-normen de maatlat. Voor de lokalen zelf, zie akoestiek school.
Bij een gemeente of sportbedrijf loopt de opdracht vaak via een offerteaanvraag of aanbesteding. Vraag dan uit op resultaat, een nagalmtijd per zaal volgens de NOC*NSF-categorie, en niet op een aantal vierkante meters. Een nulmeting maakt dat mogelijk. Zie akoestiek in een aanbesteding en, voor publieke gebouwen in het algemeen, akoestiek voor overheid.
Kleedkamers, kantine en tribune
Rond de zaal liggen ruimtes met hun eigen akoestiek. Kleedkamers zet de Duitse DIN 18041 in groep B2, met minimaal 0,15 m² absorptie per m³. Met tegels op wand en vloer en vocht in de lucht kiest u daar vochtbestendig materiaal, of laat u het plafond het werk doen. De kantine van een sportaccommodatie werkt als elke kantine, met een richtwaarde van 0,8 seconde; zie akoestiek kantine.
Een tribune met publiek absorbeert zelf mee: een staand persoon is goed voor 0,4 tot 1,4 m² Sabine, afhankelijk van de kleding. Bij een volle tribune klinkt de zaal dus droger dan bij een training. Ontwerp daarom op de lege zaal, zoals de NOC*NSF-normen ook doen.
Planning in de zomer of tijdens het seizoen
Gymzalen bij scholen worden overdag gebruikt voor lessen en 's avonds door verenigingen. Een plafond monteren in een zaal van 264 m² vraagt een rolsteiger of hoogwerker en een vrije vloer, en duurt een paar dagen. De zomervakantie is daarvoor het logische moment. Reken terug: panelen zijn meestal 3 tot 5 weken na betaling geleverd, en daarvoor zitten de meting en het rapport binnen vijf werkdagen.
Een akoestische meting kost € 395 excl. btw en wordt verrekend bij opdracht binnen drie maanden. Na montage meten we op verzoek opnieuw, zodat u kunt aantonen dat de zaal de NOC*NSF-waarde haalt. Wilt u direct een prijs voor een of meer zalen, doe dan een projectaanvraag.
Veelgestelde vragen
Wat is de norm voor de nagalmtijd in een gymzaal?
Volgens de nagalmnormen van NOC*NSF maximaal 1,0 seconde voor een gymnastieklokaal tot 1.700 m³ (categorie A.1). Grotere sportzalen mogen iets langer galmen, oplopend per categorie.
Welke nagalmtijd moet een sporthal hebben?
Een sporthal in categorie C mag volgens NOC*NSF 1,7 tot 1,9 seconde galmen, afhankelijk van het volume. De grootste zalen in categorie D mogen 2,0 of 2,3 seconde. Het Bbl stelt aan sportgebouwen geen nagalmeis.
Zijn akoestische panelen in een sporthal balwerend?
Niet vanzelf. In een sportzaal moeten panelen achter een rooster of in een stevig frame zitten, met een bevestiging die een harde balinslag doorstaat. Vraag bij elk aanbod naar de bevestiging, niet alleen naar de absorptie.
Geldt Frisse Scholen ook voor de gymzaal?
Nee. Het PvE Frisse Scholen zegt zelf dat het niet zonder meer bedoeld is voor gymzalen en speellokalen. Voor de gymzaal zijn de NOC*NSF-normen de maatlat, met 1,0 seconde voor een gymnastieklokaal.
Kan de montage tijdens het seizoen?
Het kan, maar de zaal moet dan een paar dagen vrij zijn voor steiger of hoogwerker. Daarom plannen de meeste opdrachtgevers de montage in de zomervakantie, als lessen en competities stilliggen.