Galm in kantoor verminderen

Nagalm, echo en fladderecho zijn drie klachten

Wie zegt dat het galmt op kantoor, bedoelt bijna altijd nagalm: geluid dat na een woord nog even in de ruimte blijft hangen. Plafond, vloer, ramen en wanden kaatsen het terug, en die weerkaatsingen schuiven over het volgende woord heen. De maat daarvoor is de nagalmtijd, de tijd die het geluid nodig heeft om 60 dB te dalen. Een vergaderruimte met een betonplafond en een gietvloer zit al snel op 1,2 tot 1,5 seconde, terwijl voor een akoestiek in de vergaderruimte 0,6 seconde de gangbare richtwaarde is.

Echo is iets anders. Bij een echo hoort u de weerkaatsing als een losse herhaling, omdat die duidelijk later aankomt dan het directe geluid. Geluid legt in een tiende seconde ongeveer 34 meter af, dus een echo vraagt grote afstanden: een atrium, een parkeergarage, een lange hal met een glazen gevel aan het eind. In een gewone kantoorruimte gaat het vrijwel altijd om nagalm, ook als mensen het echo noemen.

Fladderecho is de derde vorm. Die ontstaat tussen twee evenwijdige harde vlakken, zoals een glazen pui tegenover een gestucte wand. Het geluid stuitert heen en weer en u hoort na een klap een snelle ratel of zoem. Fladderecho lost u op door één van de twee vlakken te bekleden, waarvoor vaak minder materiaal nodig is dan tegen nagalm.

Galm in een ruimte zelf herkennen met de klaptest

U kunt in twee minuten vaststellen welke klacht u heeft. Ga midden in de lege ruimte staan, klap één keer hard in uw handen en luister naar wat er daarna gebeurt. Sterft het geluid in een korte zucht weg, dan is de ruimte waarschijnlijk in orde. Klinkt er een staart die een seconde of langer doorgaat, dan is het nagalm. Hoort u een snelle ratel, dan is het fladderecho. Klap in dat geval ook vlak bij elke wand: waar het ratelen het sterkst is, staan de twee vlakken die u zoekt.

De klaptest geeft een richting, geen getal. Het oor hoort het verschil tussen 0,8 en 1,1 seconde nauwelijks, terwijl juist dat verschil bepaalt hoeveel vierkante meter materiaal er nodig is. Houd de test eerlijk: klap met de deuren dicht en in een lege ruimte, want mensen en jassen absorberen ook. Een staande persoon in een wintermantel telt bij middelhoge tonen voor ruim één vierkante meter absorptie.

Waar de galm vandaan komt

Galm ontstaat als er te weinig absorptie is voor het volume van de ruimte. De formule van Sabine maakt dat concreet: de nagalmtijd is 0,161 maal het volume gedeeld door de totale absorptie. Elke vierkante meter beton telt maar voor ongeveer 0,02 m² absorptie, glas voor 0,04 en een gietvloer voor 0,03. Tapijt haalt rond 0,25, een goed akoestisch wandpaneel 0,75 of meer. De rekensom staat uitgewerkt bij nagalmtijd berekenen.

De oorzaken die wij in kantoren het vaakst tegenkomen:

• een kaal betonplafond, omdat het systeemplafond eruit is gehaald voor de uitstraling of voor betonkernactivering;
• een harde vloer zoals een gietvloer, pvc of linoleum in plaats van tapijt;
• glazen wanden en puien over de volle lengte;
• weinig kasten en gestoffeerd meubilair, zeker kort na een verhuizing of in een flexkantoor;
• een oud systeemplafond met tegels die maar de helft van het geluid opnemen.

Meestal spelen twee of drie oorzaken tegelijk, en dan heeft één maatregel zelden genoeg effect. Gebouwen met veel beton en glas hebben een eigen uitwerking op akoestiek in kantoren van glas en beton.

Wat er meetbaar is

Een galmprobleem laat zich goed in getallen vangen. De nagalmtijd wordt gemeten volgens ISO 3382-2: een kort, hard geluid, waarna de daling wordt opgenomen. Omdat een volle daling van 60 dB in de praktijk zelden te meten is, meet men 20 of 30 dB en rekent dat om. Dat gebeurt per frequentieband, zodat zichtbaar wordt of juist de lage tonen blijven hangen. Daarnaast hoort het achtergrondgeluid erbij: een ruimte waar de ventilatie hard blaast, voelt ook zonder galm rumoerig.

Nederlandse richtwaarden voor kantoren staan in het Handboek Bouwfysische Kwaliteit Gebouwen: 0,6 seconde voor een vergaderruimte en een besloten werkplek, 0,5 seconde voor een open geclusterde werkplek en een belplek, telkens in de ingerichte ruimte. Het Besluit bouwwerken leefomgeving stelt voor kantoren geen eis aan de nagalmtijd. Alle waarden per ruimte, met bron, staan op nagalmtijd normen per ruimte.

Rekenvoorbeeld: een vergaderruimte van 6 x 4,5 x 2,8 m heeft een volume van 76 m³. Met een betonplafond, een gietvloer en gestucte wanden is er ongeveer 9,1 m² absorptie, goed voor 1,3 seconde nagalm. Voor 0,6 seconde is 20,3 m² nodig. Met 9 m² wandpanelen en 6 m² plafondpanelen komt de ontbrekende 11,2 m² erbij en zakt de nagalm naar 0,58 seconde.

Galm verminderen in de goede volgorde

1. Eerst het plafond. Het plafond is het grootste vrije vlak en hangt boven iedereen. Plafondeilanden van 1200 x 1200 mm nemen elk ongeveer 2 m² absorptie voor hun rekening. In open kantoren levert het plafond de meeste seconden winst per euro.
2. Dan één van twee evenwijdige wanden. Tegen fladderecho is één behandelde wand genoeg. Kies de wand tegenover het glas, of de lange wand achter de vergadertafel.
3. Dan aanvullen op de wanden. Akoestische wandpanelen vullen het tekort aan en vangen het geluid op hoofdhoogte. Let op de opbouw: 9 mm vilt direct op de wand haalt een NRC van 0,30, op regelwerk met een spouw of als 40 mm stofpaneel komt hetzelfde vlak op 0,75 tot 0,90.
4. Tot slot het meubilair. Kasten met absorberende fronten, gestoffeerde banken en schilderijen met een absorberende kern maken het af, vooral waar plafond en wanden al vol zijn.

Hoeveel materiaal u nodig heeft, hangt af van volume, materialen en streefwaarde. Een vuistregel per vierkante meter vloer zit er vaak naast; de methode staat op hoeveel akoestische panelen nodig zijn.

Wat niet helpt tegen galm

Bureauschermen halen de galm niet weg. Ze dempen het directe geluid van de buurman, maar wat via plafond en wanden blijft rondkaatsen, gaat er gewoon overheen. Een scherm van 160 x 60 cm absorbeert ongeveer 0,3 m². Voor de vergaderruimte uit het rekenvoorbeeld, die 11,2 m² tekort komt, zouden dat er bijna veertig moeten zijn.

Planten dragen volgens de Duitse ongevallenverzekeraar DGUV in de regel niet bij aan de ruimteakoestiek. Een kleed onder de tafel helpt een beetje, maar weegt niet op tegen een kaal plafond van 27 m². Schuim of eierdozen zijn in een kantoor geen optie: wand- en plafondmateriaal moet een brandklasse hebben volgens NEN-EN 13501-1, en wij leveren standaard B-s1,d0 of beter.

Isoleren is een ander vak. Isolatie houdt geluid tegen dat door een wand naar de buren gaat; absorptie haalt de galm uit de ruimte zelf. Een galmende vergaderruimte wordt niet rustiger van een zwaardere deur. Het verschil staat uitgelegd bij geluidsabsorptie of geluidsisolatie.

Wanneer u beter eerst laat meten

Gaat het om één vergaderruimte met een duidelijk kaal plafond, dan is de oorzaak meestal al te zien. Bij een hele verdieping, een open kantoor of een ruimte waar al panelen hangen en het nog steeds galmt, loont een meting. Juist bij die laatste groep blijkt vaak dat het materiaal te dun is, op de verkeerde plek hangt of de lage tonen ongemoeid laat.

Een akoestische meting kost € 395 excl. btw. U krijgt de nagalmtijd per ruimte, het achtergrondgeluid, een inventarisatie van alle oppervlakken en een plan met maatregelen en een vaste prijs, binnen vijf werkdagen na het bezoek. Geeft u binnen drie maanden opdracht, dan wordt het bedrag volledig verrekend. Weet u al welke ruimtes het zijn, dan kunt u ook direct een project aanvragen.