Geluid en verzuim op kantoor

Wat het Deense onderzoek vond

Pejtersen en collega's publiceerden in 2011 een landelijk onderzoek onder 2.403 Deense kantoormedewerkers. Ze vergeleken het aantal ziektedagen naar het type kantoor waarin mensen werkten, met de eenpersoonskamer als vergelijkingspunt.

Het open kantoor scoort het slechtst, maar de tweepersoonskamer ligt hoger dan de kamer voor drie tot zes mensen. Dat past niet bij de simpele gedachte dat meer mensen in één ruimte meer geluid en dus meer verzuim betekent. Het is een eerste aanwijzing dat er meer meespeelt dan het aantal decibel.

Een verband is nog geen oorzaak

Het onderzoek vergelijkt kantoortypes, niet geluidsniveaus. In een open kantoor verschilt meer dan de akoestiek: hoeveel mensen elkaar dagelijks treffen, de ventilatie, de mate waarin iemand zijn werkplek zelf kan inrichten, het soort werk dat er gebeurt. Welk deel van de 62 procent op rekening van geluid komt, valt uit dit onderzoek niet af te leiden. Het is bovendien een dwarsdoorsnede: één vragenronde op één moment, zonder te volgen wat er gebeurt als hetzelfde kantoor verandert.

De Duitse DGUV wijst op hetzelfde in haar overzicht van kantoorakoestiek: slechts ongeveer 30 tot 40 procent van de ervaren geluidshinder wordt verklaard door technisch-akoestische factoren. De rest hangt samen met het werk, de verhoudingen en de verwachtingen. Wie een akoestiekproject verkoopt als oplossing voor het verzuim, belooft dus te veel. Wie het presenteert als het wegnemen van een bekende stoorfactor, zit dichter bij de waarheid.

Wat geluid met het lichaam doet

Er zijn wel onderzoeken die een direct effect van kantoorgeluid laten zien. Evans en Johnson (2000) lieten 40 administratief medewerkers drie uur werken in laag kantoorlawaai. Het adrenalinegehalte in hun urine steeg, ze deden minder pogingen bij onoplosbare puzzels, wat de onderzoekers als motivatieverlies duiden, en ze pasten hun zithouding minder vaak aan. Opvallend: de deelnemers zelf ervoeren niet meer stress. Geluid kan dus het lichaam belasten zonder dat mensen het als stress benoemen.

Daarnaast speelt het Lombard-effect. Hoe hoger het achtergrondgeluid, hoe harder mensen praten, waardoor het achtergrondgeluid weer stijgt. Een galmend kantoor wordt in de loop van de ochtend vanzelf luider, en wie de hele dag boven dat geluid uit praat, is aan het eind van de dag moe.

Concentratie, vermoeidheid en stress

Banbury en Berry (2005) vonden bij 88 kantoormedewerkers dat 99 procent zich in de concentratie gestoord voelde door kantoorgeluid, zonder dat er gewenning optrad. Haapakangas en collega's (2020) lieten op basis van 14 studies zien dat prestaties dalen zodra gesprekken in de omgeving boven een STI van ongeveer 0,21 verstaanbaar worden. De uitwerking staat bij concentratie in een open kantoor.

Langdurig moeten werken tegen afleiding in, kost energie. Of dat uitmondt in verzuim, hangt af van veel meer dan de akoestiek. Maar het is een van de weinige factoren die een werkgever met een technische ingreep direct kan verbeteren, en waarvan de verbetering meetbaar is.

Hinderlijk geluid hoort in de RI&E

Werkgevers moeten alle arbeidsrisico's opnemen in de risico-inventarisatie en -evaluatie. Volgens Arboportaal geldt dat ook voor hinderlijk geluid dat stress, concentratieproblemen of slechtere verstaanbaarheid kan geven, niet alleen voor geluid dat het gehoor beschadigt. Het plan van aanpak bij de RI&E is de plek om maatregelen en termijnen vast te leggen.

In de praktijk komt geluid vaak via een omweg in beeld: klachten bij de bedrijfsarts over vermoeidheid, een medewerkerstevredenheidsonderzoek met lage scores op de werkplek, of teams die structureel thuis gaan werken om iets af te krijgen. Dat zijn signalen om het geluid op de werkvloer apart te onderzoeken, en niet weg te zetten als een kwestie van gewenning. Leg vast welke afdelingen en welke ruimtes het betreft, zodat de maatregelen gericht kunnen worden.

De bekende getallen uit het Arbobesluit, 80, 85 en 87 dB(A), gaan over gehoorschade bij lawaaiig werk en liggen ver boven kantoorgeluid. Voor kantoren is er geen getalsmatige grens in de wet. Wat wel bestaat, zijn richtlijnen: NPR 3438 noemt 35 dB(A) voor werk met veel concentratie en 45 dB(A) voor beeldschermwerk. De verhouding tussen wet en richtlijn staat bij akoestiek en de Arbowet.

Wat u kunt vastleggen

Voor de RI&E of voor een gesprek met de directie helpt het om de klacht in getallen te vertalen. Deze grootheden zijn het meest bruikbaar:

Leg daarnaast vast wat medewerkers ervaren, met een korte vragenlijst per afdeling. Meetwaarden en ervaring samen zijn sterker dan elk afzonderlijk. Uitleg over de decibelwaarden staat bij geluidsniveau op kantoor.

Maatregelen die klachten het meest verminderen

De maatregelen die het grootste deel van de klachten wegnemen, zijn dezelfde als bij concentratieproblemen: absorptie op het plafond, schermen en kasten tussen teams, en plekken om te bellen en geconcentreerd te werken. Bij een kantoorverdieping van 500 m² met vijftig werkplekken, een betonplafond en glazen wanden gaat het in ons rekenvoorbeeld om 105 plafondeilanden en 123 m² wandpanelen, waarmee de nagalm van 1,4 naar 0,5 seconde gaat. Dat kost vanaf € 39.250.

Begin waar de klachten het grootst zijn. Een gefaseerde aanpak per afdeling maakt het ook mogelijk om voor en na te vergelijken. Wat er per stap kan, staat bij akoestiek op kantoor verbeteren.

Zo onderbouwt u de investering

Beloof geen daling van het verzuim met een percentage; daar is het onderzoek niet sterk genoeg voor. Onderbouw de investering liever met wat u wel kunt aantonen: een nagalmtijd die van boven de richtwaarde naar eronder gaat, en een vragenlijst die voor en na de ingreep dezelfde vragen stelt. Op verzoek meten wij na de montage opnieuw, zodat het effect zwart op wit staat.

De eerste stap is een akoestische meting van € 395 excl. btw, met rapport binnen vijf werkdagen. Wie de uitkomst al kent, kan direct een project aanvragen.