Spraakverstaanbaarheid wordt uitgedrukt in de STI, van 0 (onverstaanbaar) tot 1 (uitstekend). Een korte nagalm en weinig installatiegeluid maken een vergaderruimte verstaanbaar; in een open kantoor moet de STI binnen 5 meter onder 0,50 zakken. Een vergaderruimte voor acht personen verbetert u vanaf € 1.800.
Verstaanbaarheid is een eigenschap van de ruimte
Spraakverstaanbaarheid gaat op deze pagina over de ruimte en niet over het gehoor van de luisteraar. Iemand met een goed gehoor verstaat in een slechte zaal weinig, en voor wie slechter hoort, weegt een slechte zaal nog zwaarder. Twee eigenschappen van de ruimte bepalen of een woord heel aankomt: de nagalm, die eerdere lettergrepen over de volgende heen legt, en het achtergrondgeluid, dat zachte klanken wegdrukt.
De gevolgen zijn herkenbaar. Mensen vragen in een overleg vaker om herhaling, zitten na een middag vergaderen leeg, en wie online aanschuift, mist de helft. In een klaslokaal kost het de docent stem en de leerlingen aandacht. Beide oorzaken zijn te meten en te verbeteren, en meestal is één van de twee duidelijk de grootste.
STI: één getal van 0 tot 1
De Speech Transmission Index (STI) drukt uit hoe goed spraak van spreker naar luisteraar komt, met nagalm en achtergrondgeluid samen in één getal. Het loopt van 0, onverstaanbaar, tot 1, uitstekend. Voor kantoren gebruikt het Handboek Bouwfysische Kwaliteit Gebouwen de indeling hieronder, overgenomen uit de ontwerpversie van ISO 3382-3.
| STI | Wat het betekent | Waar u dit wilt |
|---|---|---|
| Boven 0,50 | Gesprek goed te volgen, geen spraakdiscretie | Aan de vergadertafel, in het klaslokaal, bij een presentatie |
| 0,20 tot 0,50 | Niet privé, wel minder afleidend | Tussen clusters in een open kantoor, als minimum |
| Onder 0,20 | Goede spraakdiscretie, nauwelijks afleiding | Op de gang naast een spreekkamer, naast een belplek |
Uit onderzoek van Hongisto (2005) blijkt dat werkprestaties al dalen zodra gesprekken in de omgeving boven een STI van 0,2 uitkomen. Daar zit de spanning van dit onderwerp: dezelfde verstaanbaarheid die u aan de vergadertafel wilt, is aan het bureau ernaast een stoorzender.
Verstaanbaarheid in vergaderruimtes en klaslokalen
In een vergaderruimte, trainingsruimte of klaslokaal moet iedereen de spreker kunnen volgen, ook aan het eind van de tafel. De belangrijkste knop is de nagalmtijd. Het Handboek noemt voor een vergaderruimte 0,6 seconde in de ingerichte ruimte. Wat dat in een concrete ruimte vraagt, staat bij akoestiek vergaderruimte.
Voor scholen geldt het Programma van Eisen Frisse Scholen: maximaal 0,8 seconde in het ingerichte lokaal voor klasse C, 0,6 seconde voor klasse B en 0,4 seconde voor klasse A, ongeacht het volume. Een absorberend plafond of absorberende wandafwerking is volgens het programma bij klasse A en B in elk geval nodig. De eisen per klasse staan op Frisse Scholen en akoestiek.
Vergaderen met deelnemers op afstand legt de lat hoger. De microfoon op tafel neemt de galm van de ruimte mee en stuurt die door naar wie thuis zit. De Duitse richtlijn DIN 18041 heeft daarom een strengere groep voor ruimtes waar spraakverstaan extra telt, waaronder videoconferentieruimtes. In een rekenvoorbeeld voor een ruimte van 210 m³ komt dat uit op 0,46 in plaats van 0,57 seconde.
Achtergrondgeluid drukt de spraak weg
Het achtergrondgeluid is de tweede knop. Frisse Scholen stelt aan het installatiegeluid in een leslokaal 35 dB voor klasse C, 33 dB voor klasse B en 30 dB voor klasse A. Het Handboek noemt 35 dB voor vergaderruimtes, spreekkamers en besloten werkplekken. Een fancoilunit of een ventilatierooster dat boven de tafel blaast, maakt een goed gedempte ruimte alsnog moeilijk verstaanbaar. Hoe u dat aanpakt, leest u bij installatiegeluid op kantoor.
Daarbij speelt het Lombard-effect: hoe hoger het achtergrondgeluid, hoe harder mensen gaan praten. Een rumoerige ruimte wordt zo vanzelf rumoeriger. Daalt het achtergrondniveau door absorptie, dan gaan mensen ook weer zachter praten, wat de verstaanbaarheid aan de eigen tafel verbetert en die aan de tafel ernaast verlaagt.
Ongewenste verstaanbaarheid in open kantoren
In een open kantoor draait de vraag om. Daar wilt u dat een gesprek bij het ene cluster op een paar meter afstand onverstaanbaar is bij het volgende. ISO 3382-3 maakt dat meetbaar met drie getallen: de afleidingsafstand rD, waarop de STI onder 0,50 zakt; D2,S, de afname van het spraakniveau per verdubbeling van de afstand; en Lp,A,S,4m, het spraakniveau op 4 meter. Goede omstandigheden zijn een rD van hooguit 5 meter, een D2,S van minstens 7 dB en een spraakniveau op 4 meter van hooguit 48 dB. De norm staat uitgelegd bij ISO 3382-3 voor open kantoren.
Absorptie werkt hier anders dan in de vergaderruimte. Een absorberend plafond laat het spraakniveau sneller afnemen met de afstand, zodat een gesprek minder ver draagt. Schermen en kasten tussen de clusters houden het directe geluid tegen. Samen verkorten ze de afleidingsafstand.
Er is ook een grens. De DGUV waarschuwt dat kleine kamers niet overdempt moeten worden: zonder enige nagalm worden collega's in dezelfde ruimte juist beter verstaanbaar. Lager is in een tweepersoonskamer dus niet automatisch beter.
Wat helpt, per situatie
| Situatie | Doel | Maatregel | Richtwaarde nagalm |
|---|---|---|---|
| Vergaderruimte | Hoge STI aan tafel | Wandpanelen op twee wanden, plafondabsorptie | 0,6 seconde |
| Videovergaderruimte | Hoge STI bij de microfoon | Extra absorptie, ook voor lage tonen | Korter dan een gewone vergaderruimte |
| Klaslokaal | Hoge STI tot achterin | Akoestisch plafond plus achterwand | 0,6 seconde (Frisse Scholen B) |
| Open kantoor | Lage STI op afstand | Plafond, schermen tussen clusters, zonering | 0,5 seconde, rD hooguit 5 m |
| Spreekkamer | Lage STI buiten de kamer | Isolatie van wand, deur en plenum | 0,6 seconde binnen |
De laatste regel is geen absorptievraag maar een isolatievraag; die staat bij privacy van gesprekken op kantoor. Voor het open kantoor als geheel is er akoestiek in het open kantoor.
Wat de verstaanbaarheid niet verbetert
Een geluidsinstallatie met luidsprekers in een galmende zaal maakt alles luider, de galm incluis. Ze helpt pas echt als de nagalm eerst omlaag is. Harder praten werkt om dezelfde reden slecht en kost de spreker stem. Een kleed op de vloer of een paar planten verandert de nagalm van een ruimte met een kaal plafond nauwelijks: tapijt telt in onze berekening voor ongeveer 0,25 m² absorptie per m², een paneel op spouw voor 0,75 of meer.
Ook de microfoon vervangen lost een galmprobleem maar deels op. Een betere microfoon pakt de spreker scherper op, maar de galm zit in de ruimte en komt in elke microfoon terecht.
Meten in plaats van gissen
De twee grootheden die de STI in een gesloten ruimte het meest bepalen, nagalmtijd en achtergrondgeluid, meten wij bij elke akoestische meting. Daarmee is te zien welke van de twee het probleem is: een galmende ruimte vraagt absorptie, een lawaaiige installatie een installateur. De meting kost € 395 excl. btw en wordt verrekend als u binnen drie maanden opdracht geeft. Wilt u eerst weten wat de nagalmtijd zelf betekent, lees dan wat nagalmtijd is.
Veelgestelde vragen
Wat is een goede STI-waarde?
Dat hangt af van het doel. In een vergaderruimte of klaslokaal wilt u boven 0,50 aan tafel. In een open kantoor wilt u dat de STI binnen 5 meter van de spreker onder 0,50 zakt, en naast een spreekkamer wilt u onder 0,20 voor goede spraakdiscretie.
Is spraakverstaanbaarheid hetzelfde als goed horen?
Nee. Op deze pagina gaat het om de ruimte: hoeveel nagalm en achtergrondgeluid de spraak onderweg verliest. Ook mensen met een goed gehoor verstaan weinig in een galmende zaal; voor slechthorenden weegt een slechte ruimte nog zwaarder.
Waarom versta ik collega's slecht in een videovergadering?
Vaak neemt de microfoon in de vergaderruimte de galm mee en hoort u die thuis als een holle klank. Minder nagalm in de ruimte helpt meer dan een duurdere microfoon. De Duitse richtlijn DIN 18041 hanteert voor videoconferentieruimtes daarom een kortere streefwaarde.
Kan een ruimte te droog klinken?
Ja, in kleine kamers. De DGUV waarschuwt dat te veel demping collega's in dezelfde ruimte juist beter verstaanbaar maakt. Daarom rekenen wij naar een streefwaarde toe, zoals 0,6 seconde voor een besloten kantoor, en niet naar zo kort mogelijk.
Welke nagalmtijd hoort bij een klaslokaal?
Het Programma van Eisen Frisse Scholen noemt voor een ingericht leslokaal maximaal 0,8 seconde (klasse C), 0,6 seconde (klasse B) of 0,4 seconde (klasse A). Een klaslokaal van 55 m² gaat met 24 m² panelen van 1,0 naar 0,59 seconde, vanaf € 2.950.