ISO 3382-3 meet in een open kantoor hoe spraak afneemt met de afstand. Goede waarden zijn D2,S minimaal 7 dB, Lp,A,S,4m maximaal 48 dB en rD maximaal 5 m. ISO 22955:2021 deelt open kantoren in naar activiteit en hanteert een nagalmtijd van 0,5 seconde. Onze nagalmmeting kost € 395.
Waarom een open kantoor een eigen norm heeft
In een vergaderruimte is de nagalmtijd een bruikbare maat. In een open kantoor van 400 m² niet. Daar sterft geluid niet gelijkmatig uit, en het probleem is ook een ander: niet dat het galmt, maar dat u de collega op tien meter woord voor woord verstaat. Onderzoek van Hongisto (2005, Indoor Air) laat zien dat niet het geluidniveau maar de verstaanbaarheid van spraak bepaalt hoe storend kantoorgeluid is.
ISO 3382-3 meet daarom iets anders: hoe snel het niveau en de verstaanbaarheid van spraak afnemen naarmate u verder van de spreker af zit. De meting gebeurt ter plaatse, op een reeks werkplekken op toenemende afstand van een geluidsbron. Uitkomst is geen enkel getal, maar een set maten die samen beschrijven hoe ver een gesprek draagt. Voor de achtergrond bij spraakverstaanbaarheid hebben wij een aparte pagina.
De vijf maten van ISO 3382-3
De streefwaarden hieronder komen uit een samenvatting van ISO 3382-3 door de Britse Association of Noise Consultants (Parkin, 2016) en de onderzoeken van Hongisto en Keränen (2021).
| Maat | Wat het zegt | Goede waarde |
|---|---|---|
| D2,S | Afname van het A-gewogen spraakniveau per verdubbeling van de afstand | minimaal 7 dB |
| Lp,A,S,4m | A-gewogen niveau van normale spraak op 4 m van de spreker | maximaal 48 dB |
| rD | Afleidingsafstand: afstand waarop de STI onder 0,50 zakt | maximaal 5 m |
| STI | Speech Transmission Index, verstaanbaarheid van 0 (slecht) tot 1 (uitstekend) | op de werkplek van de buur zo laag mogelijk |
| rC | Comfortafstand: afstand waarop normale spraak onder 45 dB(A) zakt | geen grenswaarde; korter is beter |
Lp,A,S,4m en D2,S beschrijven samen hoe sterk het kantoor spraak dempt door absorptie, meubilair en vorm. rD vertaalt dat naar de vraag die een medewerker stelt: vanaf welke afstand kan ik niet meer meeluisteren.
D2,S en Lp,A,S,4m in de praktijk
Een normaal gesprek ligt volgens het Handboek Bouwfysische Kwaliteit Gebouwen op 55 tot 60 dB(A) op 1 m. Hoe snel dat wegzakt, bepaalt de D2,S. Het Handboek noemt circa 5 dB(A) per afstandsverdubbeling als het maximum dat zonder schermen haalbaar is, en tussen clusters met verschillende activiteiten 11 dB(A) als wenselijk. Wie de 7 dB uit ISO 3382-3 wil halen, heeft dus meer nodig dan een absorberend plafond alleen.
Rekenvoorbeeld: met een Lp,A,S,4m van 48 dB en een D2,S van 7 dB zakt spraak op 8 m naar 41 dB en op 16 m naar 34 dB. Met een D2,S van 4 dB is dat op 16 m nog 40 dB.
Lp,A,S,4m reageert vooral op het plafond. Een kaal betonplafond kaatst spraak terug naar de werkplekken; een plafond met plafondeilanden of een gesloten akoestisch plafond haalt dat niveau omlaag. D2,S reageert daarnaast op alles wat het directe pad tussen twee mensen breekt: schermen, kasten en de opstelling van de bureaus.
rD: de afleidingsafstand
De STI loopt van 0 tot 1. Volgens de DGUV (Information 215-443) neemt de stoorwerking van spraak af onder STI 0,5, en kan bij 0,2 of lager van akoestische privacy worden uitgegaan. Het Handboek BKG neemt een vergelijkbare indeling over uit de ontwerpversie van NEN-EN-ISO 3382-3: boven 0,50 geen spraakdiscretie, tussen 0,20 en 0,50 geen discretie maar wel minder afleiding, onder 0,20 goede discretie.
Dat de STI ertoe doet voor het werk zelf, blijkt uit het herziene model van Haapakangas, Hongisto en Liebl (2020, Indoor Air), gebaseerd op 14 studies met 34 tests. De prestatie begint te dalen boven ongeveer STI 0,21 en bereikt de grootste daling bij STI 0,44. Taken met het verbale kortetermijngeheugen, zoals lezen, rekenen en onthouden, zijn het gevoeligst. Een rD van 5 m betekent dat buiten een straal van 5 m de verstaanbaarheid onder 0,50 ligt. Meer over de gevolgen voor het werk leest u bij concentratie in het open kantoor.
De comfortafstand rC uit de versie van 2022
ISO 3382-3:2022 vervangt de versie van 2012. Volgens de beschrijving van de herziene norm is de comfortafstand rC toegevoegd. rC is de afstand waarop normale spraak onder 45 dB(A) zakt. Hongisto en Keränen (2021, Applied Sciences) bepaalden die afstand in 185 open kantoren: hij lag tussen 3 m bij sterke demping en 30 m bij zwakke demping.
Het voordeel van rC is dat hij niveau en afname in één getal combineert, in meters. Voor een directie of huisvestingscommissie is dat beter te volgen dan decibels per verdubbeling. Een kantoor met een rC van 25 m betekent in de praktijk dat een telefoongesprek over bijna de hele vloer hoorbaar is.
ISO 22955:2021: open kantoren ingedeeld naar activiteit
ISO 22955 gaat over de akoestische kwaliteit van open kantoren en is gebaseerd op de Franse norm NF S31-199 (2016). Het Franse arbeidsveiligheidsinstituut INRS publiceerde er in april 2022 een leeswijzer bij (NS 375). De norm deelt open kantoren in naar wat er gebeurt:
- vooral communicatie naar buiten, zoals bellen en videobellen;
- vooral samenwerking tussen naburige werkplekken;
- weinig samenwerking, veel individueel werk;
- ontvangst van publiek;
- meerdere activiteiten in één ruimte (activiteitgericht werken).
Daarnaast is er een categorie voor ruimte waarvan de activiteit nog niet bekend is, zoals casco verhuur. De indicatoren zijn het omgevingsgeluid tijdens gebruik, de nagalmtijd, D2,S, Lp,A,S,4m en de spraakverzwakking DA,S tussen zones. Volgens INRS geldt voor de nagalmtijd 0,5 seconde voor alle activiteiten, waar de Franse voorganger nog 0,6 seconde hanteerde. Tussen een pauzeruimte en een zone voor geconcentreerd werk moet DA,S minimaal 32 dB(A) zijn. Sound masking noemt de norm in bijlage F controversieel; INRS schrijft dat de norm zonder maskeringssysteem moet worden toegepast. Zie ook sound masking op kantoor.
Wat de norm betekent voor de inrichting
De volgorde is vrijwel altijd dezelfde: eerst het plafond, dan de schermen, dan de zonering. Volgens de DGUV werken akoestische schermen alleen goed in een omgeving die zelf absorbeert; een scherm onder een kaal betonplafond kaatst het geluid er gewoon overheen. Bij zittend werk adviseert de DGUV schermen van minimaal 1,50 m hoog. Het Handboek BKG noemt minimaal 400 mm boven het bureaublad en kasten of wanden van circa 1,4 m langs looproutes.
Zonering volgt uit de indeling van ISO 22955: bellers en samenwerkende teams niet naast de mensen die geconcentreerd werken, en een overlegplek niet midden in een stille zone. Akoestische bureauschermen en akoestische scheidingswanden breken het directe pad; belcellen halen de gesprekken die het meest storen van de vloer.
- Volume
- 450 m³
- Nagalmtijd nu
- 1,2 s
- Streefwaarde
- 0,5 s
- Na de maatregelen
- 0,49 s
| Maatregel | Aantal | Vanaf |
|---|---|---|
| Plafondeilanden | 32 stuk | € 7.648 |
| Akoestische wandpanelen | 29 m² | € 3.335 |
| Budget inclusief levering en montage | vanaf € 11.000 |
Voorbeeld met aannames: tapijt of tapijttegels op de vloer, beton of steen, onbehandeld als plafond, gipsplaat of gestucte wand op de wanden, 20 werkplekken of personen. Berekend met de formule van Sabine. Uw ruimte meten wij op locatie; meer rekenvoorbeelden.
Meten volgens ISO 3382-3
ISO 3382-3 is geen wettelijke eis. Het Bbl stelt geen akoestische eisen aan de ruimte binnen een kantoor. De norm wordt bindend als hij in een programma van eisen, een huurcontract of een aanbesteding staat. Een meting volgens ISO 3382-3 vraagt meer meetpunten en meer tijd dan een nagalmmeting, en een kantoor dat in gebruik is.
Onze standaard akoestische meting van € 395 bepaalt de nagalmtijd en het achtergrondgeluid per ruimte; daarmee is in de meeste open kantoren het grootste probleem al te benoemen. Vraagt uw programma van eisen om een volledige ISO 3382-3-meting, dan zeggen wij dat vooraf en bespreken we de aanpak. Voor de praktische kant van de inrichting: zie akoestiek in het open kantoor.
Veelgestelde vragen
Is ISO 3382-3 verplicht?
Nee. Het Bbl stelt geen eisen aan de akoestiek binnen een kantoor. ISO 3382-3 wordt pas bindend als hij in een programma van eisen, huurcontract of aanbesteding is opgenomen.
Wat is een goede D2,S?
Volgens de samenvatting van ISO 3382-3 door de Association of Noise Consultants is een D2,S van minimaal 7 dB goed. Het Handboek Bouwfysische Kwaliteit Gebouwen noemt circa 5 dB(A) als maximum zonder schermen; schermen en kasten zijn dus nodig om hoger uit te komen.
Wat is het verschil tussen rD en rC?
rD is de afstand waarop de verstaanbaarheid (STI) onder 0,50 zakt. rC is de afstand waarop normale spraak onder 45 dB(A) zakt. rD gaat over meeluisteren, rC over hoorbaarheid.
Helpt sound masking om de norm te halen?
Maskeergeluid verlaagt de verstaanbaarheid van spraak, maar voegt zelf geluid toe. ISO 22955 noemt het in bijlage F controversieel en INRS adviseert de norm zonder maskeringssysteem toe te passen. Wij beginnen daarom altijd met absorptie en schermen.
Welke nagalmtijd hoort bij een open kantoor?
ISO 22955 hanteert volgens INRS 0,5 seconde voor alle activiteiten. Het Handboek BKG noemt voor een open geclusterde werkplek ook 0,5 seconde in de ingerichte ruimte.