Op 1 tot 3 meter hoort u vooral het directe geluid van een collega, niet de galm. Opstelling en bureauschermen vanaf € 219 per stuk helpen daar, maar alleen met een absorberend plafond erboven. Het doel volgens ISO 3382-3: spraak minimaal 7 dB zachter per verdubbeling van de afstand.
Wat u hoort op 1 tot 3 meter
Akoestiek op de werkplek gaat over de kleinste afstand op kantoor: de collega naast of tegenover u. Op die afstand komt het meeste geluid rechtstreeks bij u aan. Een gewoon gesprek ligt rond de 60 dB(A) op 1 meter. Hoe snel dat afneemt met de afstand, bepaalt of u er last van heeft.
In een goed ingericht open kantoor neemt spraak minimaal 7 dB af per verdubbeling van de afstand. Zonder schermen haalt een kantoor volgens het NVBV Handboek hooguit circa 5 dB. Dat verschil klinkt klein, maar op 4 meter is het het verschil tussen een gesprek dat u volgt en een gesprek dat wegvalt.
Collega op 1 meter: rond 60 dB(A). Bij 7 dB per verdubbeling: 53 dB(A) op 2 meter en 46 dB(A) op 4 meter. Bij 5 dB per verdubbeling: 55 en 50 dB(A).
Meer over hoe dit gemeten wordt, staat bij spraakverstaanbaarheid op kantoor.
Verstaanbare spraak stoort het meest
Geroezemoes van ver weg stoort minder dan een half verstaanbaar gesprek op 3 meter. Hongisto (2005) liet zien dat de verstaanbaarheid, uitgedrukt in de STI, bepaalt hoe storend spraak is, niet het geluidniveau. Een herzien model van Haapakangas, Hongisto en Liebl (2020), gebaseerd op 14 studies, laat de prestatie dalen vanaf ongeveer STI 0,21. Bij STI 0,44 is de daling maximaal. Taken met het kortetermijngeheugen, zoals lezen, rekenen en onthouden, zijn het gevoeligst.
Voor de werkplek betekent dat: de buurman hoeft niet stil te zijn, hij moet onverstaanbaar worden voor wie verderop zit. Hoe dat in een kantoortuin uitpakt, staat bij concentratie in het open kantoor.
De opstelling: rug naar de looproute, afstand tussen teams
Een opstelling kost niets en doet veel. Wie met de rug naar een looproute zit, heeft minder last van beweging in de ooghoek. Zet de bureaus dan niet direct tegen de route aan: een kast of wand van circa 1,4 meter ertussen, zoals het NVBV Handboek aanraadt, vangt ook het geluid van voorbijgangers af.
Teams die veel bellen, zet u niet naast teams die geconcentreerd werken. Het Handboek noemt tussen clusters met verschillend werk 11 dB(A) afname per afstandsverdubbeling als wenselijk. De internationale norm ISO 22955 vraagt tussen een pauze- of sociale ruimte en een ruimte voor geconcentreerd werk een spraakverzwakking van minimaal 32 dB(A). Een koffiehoek midden tussen de bureaus haalt dat nooit. Meer over de indeling van een kantoortuin leest u bij akoestiek open kantoor.
Bureauschermen: wat ze wel en niet doen
Een bureauscherm breekt het directe geluid tussen twee tegenover elkaar zittende collega's. Volgens het NVBV Handboek moet een scherm daarvoor minimaal 40 cm boven het bureaublad uitkomen. De DGUV adviseert voor zittend werk schermen van minimaal 1,50 meter hoog, gemeten vanaf de vloer.
Een scherm haalt de galm niet weg. Het absorbeert ongeveer 0,3 m² Sabine, een fractie van wat een ruimte nodig heeft. En het werkt alleen als het plafond erboven absorbeert: anders kaatst het geluid via het plafond over het scherm heen naar de buurman. Bij twintig werkplekken in duo-opstelling gaat het om tien schermen. Uitvoeringen en maten staan bij akoestische bureauschermen.
Absorptie boven en naast de werkplek
Boven een cluster van vier tot zes bureaus hoort absorptie, zodat het geluid dat over de schermen gaat niet terugkaatst. Een of twee plafondeilanden per cluster is in een kantoor met een betonplafond een gangbare oplossing. Staat een cluster tegen een harde wand, dan voorkomt een wandpaneel achter de werkplek dat het geluid daar terugkomt.
De combinatie maakt het verschil. Een scherm zonder absorptie erboven doet weinig. Absorptie zonder schermen maakt de ruimte rustiger, maar laat de buurman op 1,5 meter goed verstaanbaar. Een bijkomend effect van absorptie: in een rustiger ruimte gaan mensen zachter praten. Dat Lombard-effect werkt in beide richtingen; hoe meer geroezemoes, hoe harder iedereen spreekt.
Wat een meting op de werkplek laat zien
Een nagalmmeting zegt iets over de hele ruimte, niet over de werkplek. Voor open kantoren bestaat daarom een aparte meetmethode, ISO 3382-3. Daarbij wordt met een luidspreker die standaardspraak nabootst langs een rij werkplekken gemeten hoe snel het spraakniveau afneemt. Uitkomsten zijn de afname per afstandsverdubbeling (D2,S), het spraakniveau op 4 meter en de afstand waarop een collega niet meer verstaanbaar is.
De versie uit 2022 voegt de comfortafstand toe: de afstand waarop normale spraak onder 45 dB(A) zakt. In een onderzoek van Hongisto en Keränen (2021) in 185 kantoren lag die tussen 3 meter in kantoren met sterke demping en 30 meter in kantoren met zwakke demping. Dat verschil merkt iedereen die er werkt. Meer bij ISO 3382-3 voor open kantoren.
Klacht op de werkplek en de passende maatregel
| Wat men zegt | Oorzaak | Maatregel |
|---|---|---|
| Ik versta mijn buurman woord voor woord | Direct geluid op korte afstand | Bureauscherm plus absorptie erboven |
| Het is een constant geroezemoes | Te lange nagalm in de hele ruimte | Plafond en wanden absorberend maken |
| Het bellende team stoort | Verkeerde indeling | Teams scheiden, kast of wand ertussen |
| Langslopers en de koffiehoek | Looproute te dicht bij bureaus | Afscherming van circa 1,4 meter |
| Videogesprekken op de werkvloer | Luid praten in een open ruimte | Belcel of cabine, headsets |
Bellen, headsets en flexplekken
Bellen is de grootste stoorbron op een open werkvloer. Hoe hoger het achtergrondgeluid, hoe harder mensen gaan praten. Met een headset waarvan de microfoon dicht bij de mond zit, hoeft niemand harder te praten om verstaanbaar te zijn aan de andere kant. Een koptelefoon met ruisonderdrukking helpt alleen de drager; de collega's horen het gesprek nog steeds. Langere gesprekken horen in een belcel. Wat videobellen extra vraagt, leest u bij videobellen in een open kantoor.
Op flexplekken is niemand eigenaar van zijn plek. Persoonlijke oplossingen vallen dan af en de akoestiek moet in de ruimte zitten: plafond, schermen die bij de bureaus horen, en afspraken over waar gebeld wordt. Meer bij akoestiek op flexplekken.
De werkplek en de Arbowet
De lawaaigrenzen uit het Arbobesluit, 80 en 85 dB(A), gaan over gehoorschade en spelen op kantoor geen rol. Hinderlijk geluid dat stress of concentratieverlies geeft, is wel een arbeidsrisico en hoort in de RI&E. De richtlijn NPR 3438 noemt voor concentratiewerk 35 dB(A) en voor beeldschermwerk 45 dB(A); dat zijn streefwaarden, geen wettelijke eisen. Zie akoestiek en arbo.
Een Deens onderzoek onder 2.403 kantoormedewerkers (Pejtersen e.a., 2011) vond in open kantoren 62% meer ziektedagen dan in eenpersoonskamers. Dat is een verband met het type kantoor, niet specifiek met akoestiek. Wilt u weten hoe de werkplekken in uw kantoor ervoor staan, dan begint dat met een akoestische meting voor € 395.
Veelgestelde vragen
Helpt een bureauscherm tegen het geluid van collega's?
Gedeeltelijk. Een scherm dempt het directe geluid van de collega tegenover u, mits het minimaal 40 cm boven het bureaublad uitkomt. Zonder absorberend plafond erboven gaat het geluid er via het plafond overheen en is het effect klein.
Hoe ver moeten teams uit elkaar zitten?
Er is geen vaste afstand. In een goed ingericht kantoor is een collega voorbij ongeveer 5 meter niet meer goed verstaanbaar; dat is de afleidingsafstand uit ISO 3382-3. Tussen een bellend team en een team dat geconcentreerd werkt, hoort daarnaast een kast, wand of scherm.
Helpen noise cancelling koptelefoons?
Voor de drager wel, voor de omgeving niet. Een koptelefoon met ruisonderdrukking dempt wat u hoort, maar niet wat uw collega's van uw gesprek horen. Het lost de akoestiek van de ruimte dus niet op.
Is lawaai op de werkplek een Arbo-onderwerp?
Ja, ook op kantoor. De wettelijke decibelgrenzen gaan over gehoorschade, maar hinderlijk geluid dat stress of concentratieverlies geeft, is een arbeidsrisico dat in de risico-inventarisatie en -evaluatie hoort. Een meting geeft daarvoor de onderbouwing.
Wat kost het om werkplekken akoestisch te verbeteren?
Een bureauscherm kost geplaatst vanaf € 219 per stuk en een plafondeiland vanaf € 239 per stuk. Voor een cluster van zes bureaus gaat het meestal om drie schermen en een of twee eilanden. De meting vooraf kost € 395 en wordt verrekend bij opdracht.